Enron

Makaleler

Anonim Şirketlerde Kamu Alacaklarından Dolayı Sorumluluk

Prim borçlarını ödemeyen tüzel kişiliği haiz işverenlerin üst düzey yöneticileri ve yetkilileri işverenleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.

Bir anonim şirket yönünden sorumlu üst düzey yöneticiden söz edilebilmek için bu kimsenin yönetim kurulunda başkan veya başkan yardımcısı gibi ünvan taşıması veya imza yetkisine sahip üye olması yada şirketin yönetiminde parasal konularda yetkili genel müdür, genel müdür vekili, finansman veya muhasebe müdürü gibi üst düzeyde sorumluluk taşıyan görevli olması gerekir.

Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkındaki Kanunun mükerrer 35. maddesi: (Ek madde: 25/05/1995 - 4108/11 md.)

Tüzel kişilerle küçüklerin ve kısıtlıların, vakıflar ve cemaatler gibi tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacakları, kanuni temsilcilerin ve tüzel kişiliği olmayan teşekkülü idare edenlerin şahsi mal varlıklarından bu Kanun hükümlerine göre tahsil edilir….

Tüzel kişilerin tasfiye haline girmiş veya tasfiye edilmiş olmaları, kanuni temsilcilerin tasfiyeye giriş tarihinden önceki zamanlara ait sorumluluklarını kaldırmaz.

Temsilciler, teşekkülü idare edenler veya mümessiller, bu madde gereğince ödedikleri tutarlar için asıl amme borçlusuna rücu edebilirler.

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkındaki Kanunun mükerrer 35. maddesine göre, anonim şirketin kamu borçları nedeniyle sorumluluğu öncelikle şirket tüzel kişiliğine aittir. Şirket tarafından ödenmeyen kamu borçları nedeniyle sorumluluk, şirketin kanuni temsilcisi sıfatıyla yönetim kuruluna aittir. Yönetim kurulunun anonim şirket kamu borcu nedeniyle sorumlu tutulabilmesinin iki temel şartı vardır.
a. Şirketin kamu borcunu ödememiş olması
b. Kamu alacağının şirket malvarlığından tahsil edilememiş olduğunun hukuken tespiti gerekir.

TTK m. 317 uyarınca anonim şirket, yönetim kurulu tarafından idare ve temsil olunur. Dolayısıyla yönetim kurulu üyeleri kamu borçlarından dolayı sınırsız sorumludurlar. Temsil yetkisinden yoksun olan yönetim kurulu üyeleri bu sorumluluğun kapsamı dışındadır. Ayrıca yönetim kurulu üyeleri ancak görevli oldukları döneme ait kamu borçlarından dolayı sorumludurlar.

Vergi Usul Kanunu’nun 10 uncu maddesi hükmüne göre, anonim ve limited şirketlerin birer kurum olarak mükellef ve sorumlu sıfatiyle yapmak zorunda oldukları ödevler, onların kanunî temsilcileri tarafından yerine getirilir. Bunların görevlerini yerine getirmemeleri sebebiyle bu şirketlerin varlıklarından alınamıyan vergi ve buna bağlı alacaklar, rücû hakları bâki kalmak şartı ile, görevlerini yerine getirmiyen kanunî temsilcilerin varlıklarından alınır.

Bu konuyla ilgili YÜKSEK mahkeme kararları aşağıdaki gibidir.

HD 10, E: 2001/009395, K: 2002/000152, Tarih: 22.01.2002
Sigorta primlerini haklı sebepleri olmaksızın, birinci fıkrada belirtilen süre içerisinde tahakkuk ve tediye etmeyen kamu kurum ve kuruluşların tahakkuk ve tediye ile görevli kamu görevlileri mesul muhasip, sayman ile tüzelkişiliği haiz diğer işverenlerin üst düzeydeki yönetici veya yetkilileri kuruma karşı, işverenleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.

HD 21, E: 2003/004798, K: 2003/005739, Tarih: 17.06.2003
Bir A.Ş.'de üst düzey yöneticiden söz edebilmek için yönetim kurulu başkanı, başkan vekili veya şirket kuruluşunda açıkça şirketi temsile ve imza yetkisi verilen yönetim kurulu üyesi olmak gerekir. Ayrıca şirketin tüm işlerini yönetmek üzere görevli genel müdür veya mali işlemlerden sorumlu muhasebecisi olması durumunda bu kişiler dahi şirketin mali işlerinde yetkili ve görevli olmaları nedeniyle üst düzey yöneticisi kabul edilebilirler. Bunun dışında şirkete mali yük getirebilecek veya şirketin mali konularında işlem yapmaya yetkili bulunmayan kişiler 506 sayılı kanunun 80.maddesinde öngörülen biçimde üst düzey yetkilisi kabul edilemez ve bu kişilerin işveren şirket ile birlikte doğrudan müteselsil sorumluluğundan söz edilemez.

HD 21, E: 2000/005121, K: 2000/006113, Tarih: 26.09.2000
Bir tüzel kişinin üst düzey yöneticileri, prim borçlarından, işveren tüzel kişi ile birlikte müteselsil sorumludurlar.
Salt şirket yönetim kurulu üyeliği, kişiyi, prim borcundan sorumlu tutmak için yeterli olmayıp, şirketin karar vermesi ve işlemlerinin yürütülmesinde görevli ve yetkili kılınmış olması da gerekir.

HD 10, E: 1998/009022, K: 1998/009385, Tarih: 29.12.1998
3417 sayılı Kanuna göre; işverenlerin ücretlerinden yapacakları tasarruf kesintileri ile sağlayacakları işveren katkılarını kanunda belirtilen süreler dahilinde ilgililerin banka hesaplarına yatırmamaları halinde, yatırılması gereken miktarlar re'sen veya ilgililerin başvurusu halinde Sosyal Sigortalar Kurumunca 506 sayılı Kanunun primlerin tahsiline ilişkin hükümleri dairesinde tahsil olunarak ilgili banka hesabına yatırılır. 3417 sayılı Kanunun 506 sayılı Kanuna yaptığı atıf çevresinde; tasarrufu teşvik kesintilerini süresi içersinde tahakkuk ve tediye etmeyen kamu kurum ve kuruluşlarının tahakkuk ve tediye ile görevli kamu görevlileri, mes'ul muhasip, sayman ile tüzel kişiliği haiz diğer işverenlerin üst düzeydeki yönetici ve yetkilileri işverenleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur. Bu çerçevede; tüzel kişiliği haiz bir özel kuruluşta görev yapan kişinin işvereni ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumluluğu için, tahakkuk ve ödemede üst düzey yönetici olması zorunludur. Öte yandan TTK.madde 317'ye göre bir anonim şirketin idare ve yönetimi aynı zamanda karar organı olarak yetkili idare meclisine aittir. Her iki hükmün birlikte değerlendirilmesi durumunda; bir anonim şirket yönünden sorumlu üst düzey yöneticiden söz edilebilmek için bu kimsenin yönetim kurulunda başkan veya başkan yardımcısı gibi ünvan taşıması veya imza yetkisine sahip üye olması yada şirketin yönetiminde parasal konularda yetkili genel müdür, genel müdür vekili, finansman veya muhasebe müdürü gibi üst düzeyde sorumluluk taşıyan görevli olması gerekir.

HD 21, E: 2003/004802, K: 2003/005742, Tarih: 17.06.2003
1-Bir A.Ş.'de üst düzey yöneticiden söz edebilmek için yönetim kurulu başkanı, başkan vekili veya şirket kuruluşunda açıkça şirketi temsile ve imza yetkisi verilen yönetim kurulu üyesi olmak gerekir. Ayrıca şirketin tüm işlerini yönetmek üzere görevli genel müdür veya mali işlemlerden sorumlu muhasebecisi olması durumunda bu kişiler dahi şirketin mali işlerinde yetkili ve görevli olmaları nedeniyle üst düzey yöneticisi kabul edilebilirler.

2-Şirkete mali yük getirebilecek veya şirketin mali konularında işlem yapmaya yetkili bulunmayan kişiler 506 sayılı kanunun 80. maddesinde öngörülen biçimde üst düzey yetkilisi kabul edilemez ve bu kişilerin işveren şirket ile birlikte doğrudan müteselsil (zincirleme) sorumluluğundan söz edilemez.

Kutaş Uluslar arası Taşımacılık ve Ticaret A.Ş.’nin 2001-2002 yıllarına ait prim borçlarından dolayı şirket ile birlikte şirketin üst düzey yöneticileri ve yetkilileri müştereken ve müteselsilen sorumludur. Mehmet Tevfik Kuyucu prim borçlarının doğduğu dönemde yönetim kurulu başkan vekili olarak görev yapmaktadır.Her ne kadar temsil ve ilzam yetkisi bulunmasa da Mehmet Tevfik Kuyucu’nun yönetim kurulu başkan vekili ünvanı 506 sayılı SSK uyarınca üst düzey yönetici sayılmasını gerektirmektedir. Bu nedenle Mehmet Tevfik Kuyucu diğer üst düzey yönetici ve yetkililerle birlikte prim borçlarından sorumludur.

Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkındaki Kanunun mükerrer 35. maddesi: (Ek madde: 25/05/1995 - 4108/11 md.)

Temsilciler, teşekkülü idare edenler veya mümessiller, bu madde gereğince ödedikleri tutarlar için asıl amme borçlusuna rücu edebilirler.

Vergi Usul Kanunu m. 10 ve Amme Alacakları Tahsil Usulü Hakkındaki Kanunun mükerrer 35. maddesi, kanuni temsilciler için bir objektif sorumluluk öngörmüştür.Buna göre yönetim kurulu üyelerinin sözü geçen maddeler uyarınca sorumlu tutulabilmesi için kusurlu olduklarının kanıtlanmasına gerek yoktur.Sorumlulara kusursuz olduklarını ispat etmek suretiyle sorumluluktan kurtulma imkanı tanınmıştır.Yönetim kurulu üyeleri kamu yükümlülüğünün yerine getirilmemesinin kendi kasıt ve ihmalleri sonucu olmadığını ve arada illiyet bağı bulunmadığını kanıtlamak suretiyle sorumluluktan kurtulabilirler.

Bu sorumluluktan kurtulabilmek için; yönetim kurulu üyelerinin kusursuz olduklarını ispat etmeleri gerekir.Yönetim kurulu üyeleri kamu yükümlülüğünün yerine getirilmemesinin kendi kasıt ve ihmalleri sonucu olmadığını ve arada illiyet bağı bulunmadığını kanıtlamak suretiyle sorumluluktan kurtulabilirler.

Av. Afet Gülen Köse